Türkiye'de Mühendislik: Bir Uçak Mühendisliği Öğrencisinin Gözünden

Filmlerde ya da sosyal medyada mühendislik çoğu zaman oldukça heyecan verici bir meslek olarak gösteriliyor. Büyük laboratuvarlar, ileri teknolojiler, roketler, uçaklar ve dünyayı değiştirecek projeler... Kuşkusuz bunların hepsi mühendisliğin bir parçası. Seçtiğiniz bölümün ve mesleğin kazandırdığı bilgiyle birçok insanın "imkânsız" olarak gördüğü projeleri hayata geçirebilirsiniz. Ancak işin görünmeyen tarafı da en az bunlar kadar önemli.

Seneye tam burslu olarak başladığım uçak mühendisliği bölümünden mezun olacağım. Bu dört yıl boyunca yalnızca derslere girmedim; projelerde yer aldım, araştırmalar yaptım, yarışmalara hazırlandım, staj aradım, sayısız başvuru yaptım ve birçok öğrencinin yaşadığı zorlukları birebir deneyimledim.

Üniversite tercih döneminde olan ya da mühendislik okumayı düşünen biriyseniz, size bu yazıda mühendisliği tüm artılarıyla, eksileriyle ve çoğu zaman konuşulmayan yönleriyle anlatacağım.

Hazırsanız başlayalım.

Türkiye İçin Mühendislik Neden Önemli?

Ülkemizin bulunduğu coğrafya, tarih boyunca birçok büyük devletin mücadele alanı olmuştur. Osmanlı Devleti'nin son dönemlerinde yaşanan ekonomik sıkıntılar ve sanayileşmede geride kalınması, askerî alanda da önemli dezavantajlar oluşturmuştur. Özellikle Sanayi Devrimi sonrasında hızla gelişen teknolojiye ayak uydurulamaması, yalnızca cephede değil; üretim ve sanayi alanında da geri kalınmasına neden olmuştur.

Birinci Dünya Savaşı'nın ardından vatanın büyük bir bölümü işgal edilmişti. Tam da böyle bir dönemde Gazi Mustafa Kemal Atatürk önderliğinde başlatılan Millî Mücadele, yalnızca bağımsızlığımızı değil, geleceğe dair umudu da yeniden yeşertti.

Cumhuriyet'in ilanıyla birlikte hedef artık bilimde, eğitimde, sanayide ve teknolojide güçlü bir Türkiye inşa etmekti. Fabrikalar kuruldu, demiryolları yapıldı, yerli sanayi desteklendi ve havacılık alanında önemli adımlar atıldı. Nuri Demirağ, Vecihi Hürkuş, Selahattin Reşit Alan ve Sabiha Gökçen gibi isimler bu vizyonun öncüleri oldular.

Bugün şartlar değişmiş olsa da sorumluluğumuz değişmedi. Geçmişte verilen mücadelenin en anlamlı devamı; araştıran, üreten, geliştiren ve ülkesini teknolojiyle daha ileri taşıyan Türk mühendisleri olmaktır.

6 Ekim 1926: Türkiye'nin ilk uçak fabrikası TOMTAŞ, Kayseri'de açıldı.

Peki bu noktada akla şu soru geliyor: Mühendislik tam olarak nedir ve neden bir ülkenin geleceğinde bu kadar kritik bir role sahiptir? Bu soruya cevap verebilmek için önce mühendisliğin neyi ifade ettiğine değinmek gerekir.

Mühendislik Nedir?

En temel tanımıyla mühendislik; bilimsel bilgiyi kullanarak gerçek hayattaki problemlere çözüm üreten bir meslektir. Kullandığımız otomobillerden cep telefonlarına, köprülerden uçaklara kadar hayatımızı kolaylaştıran neredeyse her teknolojinin arkasında bir mühendislik çalışması bulunur.

Türkiye'de mühendislik eğitimi genel olarak dört yıllık lisans programlarından oluşur ve bazı üniversitelerde buna hazırlık eğitimi de eklenebilir. Elektrik-elektronik, makine, bilgisayar, yazılım, endüstri, inşaat, otomotiv, uçak, uzay, havacılık ve daha birçok mühendislik dalı bulunmaktadır. Her bölüm farklı alanlarda uzmanlaşır ve farklı yetkinlikler kazandırır. Bu nedenle tercih yaparken yalnızca bölümün popülerliğine değil, gerçekten ilgi duyduğunuz alana odaklanmanız gerekir.

Peki mezun olduktan sonra hangi alanlarda çalışabilirsiniz? Aslında seçenekler düşündüğünüzden çok daha fazladır. Savunma sanayii, sivil havacılık, otomotiv sektörü, bakım ve üretim kuruluşları, araştırma merkezleri, kamu kurumları mühendislerin başlıca çalışma alanlarıdır. Bunun yanında yüksek lisans ve doktora yaparak akademik kariyer de tercih edilebilir.

Peki Mühendislik Okunmalı mı?

Bu soruya tek kelimelik bir "evet" ya da "hayır" cevabı vermek mümkün değil. Çünkü mühendislik yalnızca üniversiteye girip dört yıl ders görmekten ibaret değildir. Aksine mezun olana kadar, hatta mezun olduktan sonra bile sürekli kendinizi geliştirmenizi gerektiren uzun bir yolculuktur.

Son yıllarda Türkiye'de mühendislik eğitimi önemli ölçüde büyüdü. YÖK tarafından belirlenen başarı sırası şartı devam etse de hem devlet hem de vakıf üniversitelerinde açılan yeni bölümlerle birlikte mühendislik kontenjanları geçmişe göre ciddi şekilde arttı. Bugün neredeyse her şehirde, hatta Kuzey Kıbrıs ve yurt dışındaki bazı kampüslerde bile farklı mühendislik programları bulunuyor. Bu durum daha fazla öğrencinin mühendislik okuyabilmesini sağlarken, mezun sayısının da her geçen yıl artmasına neden oluyor.

Diğer taraftan bazı üniversitelerde eğitimin büyük ölçüde teorik kaldığı, uygulamalı çalışmaların sınırlı olduğu ve öğrencilerin kendilerini büyük ölçüde kendi çabalarıyla geliştirmek zorunda kaldığı da bir gerçek. Böyle bir ortamda üniversite size yalnızca temel bilgiyi sunuyor; geri kalan kısmı ise tamamen sizin ne kadar emek verdiğinize bağlı oluyor.

Devlet Üniversitesi mi, Vakıf Üniversitesi mi?

Bu noktada devlet ve vakıf üniversiteleri arasında belirli farklılıklar bulunuyor. Elbette bunu tek bir cümleyle genellemek doğru olmaz. Türkiye'de oldukça başarılı vakıf üniversiteleri olduğu gibi, her devlet üniversitesi de aynı imkânlara sahip değildir. Ancak özellikle köklü teknik üniversitelerin laboratuvar altyapısı, akademik kadrosu, sektör bağlantıları ve güçlü mezun ağı sayesinde öğrencilere önemli avantajlar sunduğu da bir gerçektir. Bu avantajlar özellikle staj ve ilk iş süreçlerinde daha belirgin hâle gelmektedir.

İş ve Staj İmkânları Gerçekten Nasıl?

Üniversiteye başladıktan sonra birçok öğrenci için en önemli hedeflerden biri nitelikli bir staj yapmaktır. Savunma sanayiinden otomotive, havacılıktan enerji sektörüne kadar pek çok alanda staj fırsatları bulunsa da, bu fırsatlara ulaşmanın her zaman kolay olduğunu söylemek doğru olmaz. Özellikle kontenjanların sınırlı, başvuru sayılarının ise oldukça yüksek olması nedeniyle şirketler çok seçici davranmaktadır.

Bu noktada yalnızca not ortalaması çoğu zaman yeterli olmuyor. Şirketler; proje deneyimi, takım çalışmaları, TÜBİTAK veya TEKNOFEST gibi organizasyonlarda yer almak, teknik yazılım bilgisi, yabancı dil seviyesi ve öğrencinin kendini geliştirmek için gösterdiği çabayı birlikte değerlendiriyor. Bu nedenle tek bir başvuru kanalına bağlı kalmadan farklı kurumlara başvurmak, kariyer etkinliklerine katılmak ve profesyonel bir çevre oluşturmak büyük önem taşıyor.

İngilizce artık tercih edilen bir özellik değil, birçok şirket için temel bir gereklilik hâline gelmiş durumda. İşe alım ve staj süreçlerinde uygulanan yabancı dil ve genel yetenek sınavlarını geçemeyen adaylar çoğu zaman teknik mülakat aşamasına bile ulaşamıyor. Bunun yanında CAD, analiz, programlama ve alanınıza özgü mühendislik yazılımlarını kullanabilmek de büyük önem taşıyor. Bu becerileri projeler, sertifikalar ve somut çalışmalarla desteklemek ise CV'nizi önemli ölçüde güçlendiriyor.

Teknik Bilgi Tek Başına Yetmez!

Mühendislik yalnızca teknik bilgiyle ilerleyen bir meslek değildir. Öğrenci topluluklarında görev almak, gönüllülük faaliyetlerine katılmak, organizasyonlar düzenlemek, ekip çalışması yapmak ve güçlü bir sosyal çevre oluşturmak kariyerinizi doğrudan etkileyebilir. Çünkü günümüzde sektör, iletişim kurabilen, takım içerisinde çalışabilen ve liderlik sorumluluğu alabilen adayları arıyor.

...

Birçok genç, kendisini geliştirmek için yıllarca emek veriyor; projelerde çalışıyor, yarışmalara katılıyor, yabancı dil öğreniyor ve sayısız başvuru yapıyor. Buna rağmen zaman zaman işe alım süreçlerinde kişisel ilişkilerin veya kayırmacılığın etkili olduğuna dair bir algıyla karşılaşabiliyoruz.

Bu algının oluşması oldukça üzücüdür. Çünkü insanlar, emeklerinin karşılığını alabileceklerine inanmadıkları anda motivasyonlarını kaybetmeye başlıyor.

“ İSTİKBAL GÖKLERDEDİR ! “

Gördüğünüz üzere geçmişin zorlukları ve imkansızlıkları bugün farklı kimliklerde devam etmektedir. Ancak bu durum, gönül verdiğimiz bu meslekten bizi soğutan bir unsur olarak değil; içimizdeki başarma azmini ve ülkemize faydalı olma hedefini daha da güçlendiren bir motivasyon olarak görülmelidir. Mühendislik, gökyüzüne ulaşabilecek hava araçlarından denizlerde yol alacak gemilere kadar her türlü teknolojiyi ve makineyi tasarlayıp inşa edebilme kabiliyetini bize kazandırır. Ancak asıl marifet, bu kabiliyeti ülkemizi ve gelecek nesilleri daha ileri taşıyacak milli teknolojilere, fabrikalara ve uzay sanayisine dönüştürebilmektir Cumhuriyetin aydın gençleri olmak; başta Gazi Mustafa Kemal Atatürk olmak üzere Sabiha Gökçen, Nuri Demirağ ve nice büyüklerimizin bıraktığı mirası yaşatmak demektir. Her ne kadar şartlar zor olsa da unutmamalıyız ki;

"Ey Türk istikbalinin evladı! İşte, bu ahval ve şerait içinde dahi vazifen; Türk istiklal ve cumhuriyetini kurtarmaktır. Muhtaç olduğun kudret, damarlarındaki asil kanda mevcuttur."